Endüstriyel otomasyon sözlüğü

Alarm seli

Kısa sürede operatörün işleyebileceğinden çok alarm üretilmesi durumu.

Alarm yönetimi

Alarmların amaç, yanıt ve öncelik temelinde tasarlandığı, izlendiği ve iyileştirildiği disiplin (ISA-18.2, IEC 62682).

Her alarmın bir operatör eylemi gerektirmesi ilkesine dayanır; gereksiz alarmlar operatör yükünü ve riski artırır.

Ayar değeri (setpoint)

Bir kontrol çevriminin ulaşmasını istediği hedef proses değeri.

DCS

Sürekli proses kontrolü için kontrolörlerin, I/O katmanının, ağın ve operatör istasyonlarının tek bir platform olarak tasarlandığı dağıtık kontrol sistemi.

Dağıtık Kontrol Sistemi (DCS), enerji, çimento, kâğıt, petrokimya ve su gibi sürekli prosesli tesislerde kullanılır. Kontrol mantığı, alarm yapısı, tarihçe ve operatör ekranları ortak bir veri modeli üzerinde yönetilir; bu da yüzlerce ve binlerce sinyalin tutarlı biçimde işletilmesini kolaylaştırır.

Devreye alma

Sistemin sahada kurulduktan sonra çalışır hale getirilmesi ve doğrulanması.

ERP

Finans, satın alma, stok ve üretim planlamasını yöneten kurumsal kaynak planlama sistemi.

FAT

Fabrika kabul testi: sistemin sahaya gitmeden önce kontrollü ortamda şartnameye göre doğrulanması.

FAT genellikle simüle edilmiş I/O ile mantığı, ekranları ve alarmları sınar; açık maddeler kayıt altına alınır ve kapatılır.

Geçiş (cut-over)

Üretimin eski kontrol sisteminden yeni sisteme taşındığı planlı an.

Geri dönüş planı ve FAT sonuçları hazır olmadan geçiş yapılmaz.

Historian (veri tarihçesi)

Proses verisini zaman serisi olarak yüksek hızda saklayan ve sorgulayan veritabanı.

Historian, trend analizi, raporlama ve olay sonrası inceleme için temel veri kaynağıdır.

HMI

Operatörün prosesi izlediği ve müdahale ettiği ekranlar: grafikler, alarmlar, trendler.

İyi bir HMI, operatörün dikkatini anormal duruma yönlendirir; tutarlı sayfa standartları ve alarm önceliklendirmesi bunun temelidir.

I/O listesi

Her saha sinyalinin etiketini, tipini, aralığını ve alarm sınırlarını tanımlayan proje belgesi.

I/O listesi; kontrolör yapılandırması, HMI etiketleri, FAT ve loop kontrollerinin ortak dayanağıdır. Revizyonlu ve tek kaynaktan yönetildiğinde mühendislik hataları belirgin biçimde azalır.

IEC 61131-3

PLC programlama dillerini tanımlayan standart: LD, FBD, ST ve SFC.

IEC 62443

Endüstriyel otomasyon ve kontrol sistemlerinin siber güvenliğini tanımlayan standart serisi.

IIoT

Endüstriyel nesnelerin interneti: sahadaki cihaz verisinin bulut ve analitik sistemlere taşınması.

Kepware

Çok sayıda cihaz protokolünü OPC UA gibi açık standartlara çeviren endüstriyel bağlantı platformu.

ASP Otomasyon Türkiye’de Kepware ürünlerinin yetkili dağıtıcısıdır.

Loop kontrolü

Bir sinyalin saha cihazından kontrolöre ve operatör ekranına kadar tüm yolunun tek tek doğrulanması.

Loop kontrolleri devreye almanın en emek yoğun adımlarından biridir; sağlam bir I/O listesi ve test formları süreyi kısaltır.

MES

Üretim emirlerini, izlenebilirliği ve üretim performansını yöneten üretim yürütme sistemi.

MES, kontrol sistemi ile ERP arasında durur; sahadan güvenilir veri almak için doğru zaman damgası ve kalite bilgisine ihtiyaç duyar.

Mevcut tesis (brownfield)

Hâlihazırda işletilen ve yenilenmesi ya da genişletilmesi planlanan tesis.

MQTT

Hafif, yayınla-abone ol modeline dayanan mesajlaşma protokolü.

OPC DA

COM/DCOM tabanlı klasik OPC veri erişim arayüzü.

OPC DA Windows’a özgüdür ve makineler arası güvenliği sınırlıdır; bu yüzden mevcut sistemlerde OPC UA’ya geçiş planlanır.

OPC Router

OT ile IT sistemleri (SAP, SQL, MQTT, REST) arasında çift yönlü veri akışlarını görsel olarak tanımlayan entegrasyon yazılımı.

OPC UA

Platformdan bağımsız, sertifika tabanlı güvenlik sunan modern endüstriyel birlikte çalışabilirlik standardı (IEC 62541).

OPC UA, veriyi bilgi modeliyle birlikte taşır ve Windows’a bağımlı değildir. Yeni projelerde OPC DA yerine tercih edilir.

OT

Operasyonel teknoloji: fiziksel prosesleri izleyen ve kontrol eden donanım ve yazılım.

OT ağlarında kullanılabilirlik ve güvenlik, BT ağlarından farklı öncelik sırasına sahiptir.

P&ID

Boru ve enstrümantasyon diyagramı: prosesin ekipman, hat ve enstrüman düzenini gösteren çizim.

P&ID, kontrol mühendisliğinin başlangıç noktasıdır; I/O listesi ve kontrol stratejileri buradan türetilir.

PLC

Saha girişlerini okuyup çıkışları döngüsel olarak süren, dayanıklı programlanabilir mantık denetleyicisi.

PLC, makine otomasyonunda ve ayrık süreçlerde yaygındır; küçük ve orta ölçekli proses üniteleri için de kullanılır. Programlama dilleri IEC 61131-3 standardıyla tanımlanır.

Purdue modeli

Endüstriyel kontrol ağlarını saha cihazlarından kurumsal sistemlere seviyelere ayıran referans model.

Seviyeler arası veri akışı, güvenlik duvarı ve DMZ ile kontrollü biçimde tasarlanır.

SAT

Saha kabul testi: sistemin gerçek enstrüman, vana ve prosesle sahada doğrulanması.

SAT, FAT’ta kanıtlanamayanı kanıtlar: saha kablolaması, gerçek ölçüm aralıkları ve proses dinamikleri.

SCADA

Kontrolörlerden veri toplayan, operatöre gösteren ve geçmişi saklayan denetim ve veri toplama yazılımı.

SCADA, genellikle coğrafi olarak dağınık varlıkları (pompa istasyonları, trafo merkezleri) izlemek için kullanılır. DCS ile arasındaki farkı ayrıntılı olarak “SCADA ile DCS arasındaki fark” yazımızda ele alıyoruz.

Yedeklilik

Bir bileşen arızalandığında sistemin kesintisiz çalışmasını sağlayan çift bileşen düzeni.

Yedeklilik kontrolör, ağ ve sunucu katmanlarında ayrı ayrı planlanır. Yedeklilik, yedekleme ve tamponlama farklı şeylerdir.